Ngành khai khoáng là một trong những ngành tiêu thụ năng lượng rất lớn do phải sử dụng máy móc hạng nặng, quy trình chế biến phức tạp (nghiền, sàng, tuyển), đòi hỏi năng lượng để vận hành thiết bị như băng tải, máy khoan, hệ thống làm mát, xử lý bùn quặng, từ than đá, dầu khí đến kim loại, phi kim. Năng lượng thường chiếm từ 15-20% tổng chi phí vận hành. Theo số liệu của Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV), trung bình mỗi năm sản xuất khoảng 40-45 triệu tấn than, với mức tiêu thụ trên 700 triệu kWh điện.

Đối với ngành xi măng, điện năng để sản xuất 01 tấn xi măng khoảng 90 - 100 kWh, nhiệt năng để sản xuất 01 tấn clinker khoảng 750 - 800 kcal/kg clinker, tương đương 107 - 114kg than tiêu chuẩn nhiệt trị 7.000 kcal/kg. Hiện nay, cả nước có 92 dây chuyền sản xuất xi măng đã đầu tư, tổng công suất thiết kế 122,34 triệu tấn/năm. Như vậy, nếu sản xuất và chạy 100% công suất, một năm ngành Xi măng sẽ tiêu hao khoảng 110 - 122 triệu kWh điện.

Thép là một trong những ngành công nghiệp nặng tiêu thụ năng lượng lớn nhất. Tổng năng lượng trong sản xuất thép tiêu tốn mỗi năm hơn 187.000 tấn TOE (tấn dầu quy đổi), phát thải hơn 687.000 tấn CO₂. Việt Nam hiện có 65 dự án sản xuất gang thép có công suất từ 100.000 tấn mỗi năm trở lên. Mặc dù các nhà máy thép mới sử dụng chưa tới 50% công suất thiết kế nhưng hàng năm tiêu thụ khoảng 3,5 tỷ kWh điện. Với một số nước tiên tiến như Nhật Bản, điện năng tiêu thụ cho 1 tấn phôi thép thành phẩm chỉ khoảng 350 - 400 kWh, trong khi các nhà máy thép của Việt Nam phải cần một lượng điện gấp đôi, khoảng 700 kWh.

Ngành giấy cũng là một trong những ngành công nghiệp có mức độ tiêu thụ năng lượng lớn trên thế giới và tỷ trọng sử dụng chiếm tới 4% năng lượng toàn cầu mỗi năm. Theo khảo sát, đánh giá của Tổng công ty giấy Việt Nam, chi phí năng lượng chiếm đến 20-30% chi phí sản xuất trong sản xuất giấy và bột giấy. Với khoảng hơn 500 doanh nghiệp sản xuất giấy, có tốc độ tăng trưởng hàng năm đạt 15-18%, nhu cầu năng lượng cho ngành giấy sẽ tăng rất nhanh trong các năm tới.

Trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu tăng cao và nhu cầu phát triển bền vững, việc tiết kiệm năng lượng trong các ngành sản xuất trọng điểm đang trở thành ưu tiên chiến lược không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới. Tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới tăng trưởng xanh.

Theo khảo sát của Bộ Công Thương, ngành công nghiệp hiện chiếm hơn 50% tổng năng lượng tiêu thụ toàn quốc, với nhiều tiềm năng tiết kiệm năng lượng lớn. Các doanh nghiệp có thể giảm tiêu thụ khoảng 20-30% thông qua tối ưu hóa sản xuất, đổi mới công nghệ và quản lý hiệu quả năng lượng. 

Tiết kiệm năng lượng trong sản xuất không chỉ giúp giảm chi phí trực tiếp mà còn giảm áp lực chi phí đầu vào, đặc biệt khi giá điện tăng liên tục đã ảnh hưởng đáng kể đến chi phí hoạt động của doanh nghiệp. 

Thời gian qua nhiều đơn vị của TKV đã triển khai đồng bộ các giải pháp tiết kiệm năng lượng, bước đầu mang lại hiệu quả rõ nét. Điển hình, Công ty CP Than Cao Sơn xác định tiết kiệm là giải pháp then chốt để hạ giá thành, nâng sức cạnh tranh. Những năm qua, Công ty đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: Lắp đặt tủ khởi động mềm, biến tần cho động cơ bơm và máy xúc điện; áp dụng chế độ vận hành tiết kiệm bằng cách tận dụng tối đa giờ thấp điểm; cải tiến hệ thống bù công suất phản kháng; hạ vị trí xả thải của hệ thống bơm thoát nước để giảm điện năng tiêu thụ; lắp đăth hệ thống điều hành sản xuất hiện đại, giám sát online 24/24 kết hợp mạng lưới camera toàn mỏ giúp kiểm soát chặt chẽ thiết bị, nhiên liệu.

Song song với giải pháp kỹ thuật, Than Cao Sơn đặc biệt chú trọng đến việc nâng cao ý thức tiết kiệm trong toàn thể cán bộ, công nhân. Nhờ đó, hoạt động tiết kiệm năng lượng của Công ty không chỉ đem lại lợi ích về kinh tế mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển bền vững, tạo nên “lợi ích kép” từ mô hình “3 giảm”: giảm chi phí, giảm tiêu hao và giảm phát thải.

Đối với sản xuất Thép, Tập đoàn Hòa Phát cũng đang có hướng tiếp cận phù hợp, giúp duy trì lợi thế cạnh tranh, khả năng tiếp cận thị trường EU sau khi cơ chế CBAM được thực thi. Điển hình là Khu Liên hiệp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất tỉnh Quảng Ngãi được đầu tư dây chuyền hiện đại của các nước G7 theo công nghệ tuần hoàn khép kín, giúp tối ưu hóa sản xuất, tận dụng mọi nguồn nhiệt, khí dư thừa trong quá trình luyện gang thép để nâng cao hiệu suất phát điện, tiết kiệm chi phí sản xuất.

Tính đến hết 30/6/2025, sản lượng phát điện của Nhà máy nhiệt điện thuộc Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất đạt 1,45 tỷ kWh, giúp chủ động trên 90% nhu cầu điện cho sản xuất của toàn Khu liên hợp. 

Tiết kiệm năng lượng trong các ngành sản xuất trọng điểm không chỉ là một lựa chọn kinh tế mà còn là nhân tố quyết định sự bền vững của nền sản xuất công nghiệp. Các doanh nghiệp đã chứng minh rằng chiến lược tiết kiệm năng lượng đồng bộ, kết hợp với đổi mới công nghệ và quản lý hiệu quả là chìa khóa để tối ưu hoá chi phí sản xuất, giảm phát thải và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường.