Tiết kiệm năng lượng: Chìa khóa sống còn trước biến động toàn cầu
Thứ năm, 16/04/2026 - 16:51
Ngày 13/4, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Báo Lao Động tổ chức tọa đàm “Tiết kiệm năng lượng: Chìa khóa sống còn trước biến động toàn cầu”.
Tham dự tọa đàm có ông Cù Huy Quang - Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương); ông Vũ Thế Thắng - Phó ban Kinh doanh, Tổng Công ty Điện lực Thành phố Hà Nội (EVNHANOI); ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam.
Tọa đàm được phát trực tuyến trên Báo Lao Động điện tử
Chia sẻ về những tác động của những biến động địa chính trị toàn cầu đối với thị trường năng lượng và yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng của Việt Nam, ông Cù Huy Quang - Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho rằng: Xung đột địa chính trị trên thế giới, cũng như trong khu vực, và đặc biệt là những cuộc chiến tại Trung Đông đã và đang diễn ra đã tác động ảnh hưởng đến nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước nhập khẩu năng lượng, trong đó có Việt Nam. Có thể thấy những tác động đó diễn ra hàng ngày trong cuộc sống hiện nay, một trong những nhận thấy rất rõ ràng là giá xăng dầu tăng khiến doanh nghiệp, người dân quan tâm hàng ngày. Tác động này trực tiếp đến đời sống xã hội, cũng như phát triển kinh tế của Việt Nam, điều này cũng ảnh hưởng đến tình hình an ninh năng lượng tại Việt Nam.
Năng lượng sơ cấp như dầu mỏ, than, điện đều là nguồn năng lượng đầu vào của các quá trình. Do vậy, các quá trình sản xuất, logistics, phân phối, hay mọi hoạt động diễn ra trong đời sống thường ngày của xã hội đều bị ảnh hưởng. Điều này làm cho các nhà quản lý để cần có những cái giải pháp đối ứng và thích ứng được với tình hình thiếu hụt năng lượng như hiện nay.
Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã có rất nhiều những chính sách để có thể thích ứng được với tình hình thiếu hụt năng lượng. Từ trước khi xảy ra xung đột về địa chính trị thì Việt Nam cũng đã có những Nghị quyết như: Nghị quyết số 55-NQ/TW về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Gần đây là Kết luận số 14-KL/TW của Bộ Chính trị về các nhiệm vụ, giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung và ổn định giá nhiên liệu, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới; cùng với Chỉ thị số 09/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện và Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà.
Ông Cù Huy Quang - Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương).
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho biết, điểm mạnh của hệ thống năng lượng Việt Nam hiện nay. Thứ nhất là cung cấp và tự chủ được khoảng 58% tổng năng lượng cấp cung cấp cho nền kinh tế; có hệ thống điện bao phủ khắp tất cả các tỉnh, thành cả các vùng sâu xa; hệ thống phân phối xăng dầu được trải khắp đất nước. Thứ hai là tài nguyên đa dạng và khá phong phú (than, dầu, khí, thủy điện và năng lượng gió và năng lượng vật trời, sinh khối). Thứ ba là có hai nhà máy lọc dầu lớn, hàng năm có thể cung cấp cho nền kinh tế khoảng 16 triệu tấn xăng, dầu các loại. Thứ tư là trong lộ trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam thì Chính phủ, Nhà nước đang cho phát triển mạnh các nguồn năng lượng tái tạo, sẽ giúp giảm gần tỉ lệ phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch. Thứ năm là Đảng và chính phủ luôn luôn coi vấn đề chiến lược đảm bảo an ninh năng lượng và tăng cường khả năng tự chủ là xuyên suốt trong các chiến lược, chính sách và quy hoạch.
Tiềm năng tiết kiệm năng lượng tại Việt Nam còn rất lớn
Ông Quang cho biết, Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030 (VNEEP3) đặt mục tiêu tiết kiệm từ từ 8% đến 10% đến năm 2030. Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ đặt mục tiêu tiết kiệm ít nhất 3% tổng điện năng tiêu thụ để giảm tiêu hao năng lượng tính trên đơn vị GDP ở mức 1 - 1,5%/năm. Những mục tiêu trên cũng cho thấy rằng tiềm năng tiết kiệm năng lượng ở Việt Nam còn rất lớn, đặc biệt là trong những lĩnh vực như công nghiệp hay giao thông vận tải, xây dựng.
"Việt Nam có gần 3.500 cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, chiếm khoảng 50% tổng năng lượng tiêu thụ của quốc gia. Các cơ sở này có mức tiêu thụ điện bình quân là 80 tỷ kWh/năm. Nếu các cơ sở này tiết kiệm khoảng 2% điện năng tiêu thụ/năm thì hàng năm cả nước sẽ tiết kiệm được khoảng 1,6 tỷ kWh điện, tương đương tiết kiệm chi phí tiền điện được hơn 3.200 tỷ đồng", ông Quang dẫn chứng.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam.
Đồng quan điểm với ông Quang, ông Tuấn cũng cho biết, năm 2024 tiêu thụ năng lượng của Việt Nam tính theo cường độ là khoảng 190 kg dầu quy đổi trên 1000 USD. Trong khi đó, tại các nước như Hàn Quốc, Hoa Kỳ và các quốc gia thành viên OECD chỉ khoảng 100 kg dầu quy đổi trên 1000 USD. Điều này đồng nghĩa Việt Nam còn gần gấp đôi so với tiêu chuẩn tiêu thụ trên giá trị GDP đối với các nước phát triển. Mặt khác, tiêu thụ năng lượng theo đầu người của Việt Nam hiện nay chỉ vào khoảng hơn 700 kg dầu. Trong khi ở những nước như là Hàn Quốc là 5.600 kg, con số đó Hoa Kỳ là 6.300 kg hoặc là các quốc gia thành viên OECD là 3.800 kg. Điều này cho thấy dư địa tiết kiệm năng lượng của Việt Nam còn nhiều, thứ nhất là do quy mô tiêu thụ còn nhỏ, thứ hai là vẫn còn tiêu hao năng lượng nhiều hơn so với các nước.
Nhiều giải pháp thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả
Ông Quang cho rằng việc sử dụng năng lượng tiết kiệm không còn là vấn đề khuyến khích mà là trở thành yêu cầu bắt buộc theo xu thế hiện nay trên thế giới. Nếu không thực hiện tiết kiệm năng lượng, đồng nghĩa với việc không chuyển đổi xanh. Việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng là yếu tố sống còn để sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe tại các thị trường khó tính. Ngoài ra, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả là quan trọng và đang trở thành trách nhiệm không chỉ từ phía nhà nước, mà nó còn là của mỗi tổ chức, mỗi doanh nghiệp.
Thời gian qua, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy hiệu quả sử dụng năng lượng. Tiêu biểu là chương trình gián nhãn năng lượng đã được thực hiện từ rất sớm và đã đạt được những cái kết quả rất đáng khích lệ. Hiện nay nhiều thiết bị gia dụng được triển khai dán nhãn năng lượng, đối với nhóm thiết bị công nghiệp đã thực hiện dán nhãn năng lượng cho máy biến áp, động cơ ba pha. Song song với thực hiện dán nhãn năng lượng, Bộ Công Thương cũng thường xuyên rà soát nâng cao tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng đối với các nhóm thiết bị thực hiện dán nhãn năng lượng.
Về chính sách thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả, hiện nay Bộ Công Thương đã và đang xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả. Trong năm 2026, Bộ Công Thương sẽ trình Thủ tướng Chính phủ để bàn hành Quỹ này nhằm hỗ trợ cho các doanh nghiệp tiếp cận được với những nguồn vay ưu đãi dài hạn để đầu tư vào thay đổi dây chuyền công nghệ, thay thế những thiết bị hiệu suất thấp bằng những thiết bị hiệu suất cao, tiết kiệm năng lượng.
Ông Vũ Thế Thắng - Phó ban Kinh doanh, Tổng Công ty Điện lực Thành phố Hà Nội (EVNHANOI)
Về phía ngành Điện, ông Vũ Thế Thắng - Phó ban Kinh doanh, Tổng Công ty Điện lực Thành phố Hà Nội (EVNHANOI) cho biết, trong thời gian qua EVNHANOI đã triển khai đồng bộ các chương trình, những giải pháp để thúc đẩy sử dụng điện tiết kiệm hiệu quả trên địa bàn thành phố Hà Nội. Theo đó EVNHANOI thực hiện tham mưu và phối hợp chặt chẽ với các sở ban ngành, các ủy ban nhân dân, các địa phương để triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả của thành phố. EVNHANOI cũng thực hiện các giải pháp kỹ thuật, quản lý vận hành hệ thống điện để giúp để nâng cao độ tin cậy cung cấp điện và giảm tổn thất điện năng; hỗ trợ và đồng hành cùng khách hàng ứng dụng các cái giải pháp sử dụng điện tiết kiệm hiệu quả.
Đối với khối doanh nghiệp sản xuất, EVNHANOI khuyến khích khách hàng sử dụng tham gia các chương trình di chuyển phụ tải giờ cao điểm. Đối với các cơ quan công sở, trường học triển khai các mô hình văn phòng xanh, các trường học tiết kiệm điện, góp phần và hình thành thói quen sử dụng điện tiết kiệm hiệu quả. Ngành Điện cũng đẩy mạnh sử dụng công nghệ số để tư vấn, hỗ trợ khách theo dõi được sản lượng điện theo hàng ngày để qua đó có thể điều chỉnh lại hành vi sử dụng điện khoa học và tiết kiệm hơn.
Có thể thấy trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu, việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ giúp giảm chi phí mà còn là giải pháp quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Những chính sách từ cơ quan quản lý nhà nước và nỗ lực từ phía doanh nghiệp sẽ chỉ thực sự có hiệu quả khi có sự chung tay của mỗi người dân. Từ những thay đổi rất nhỏ trong thói quen hàng ngày, chúng ta đã có thể góp phần tạo nên sự khác biệt lớn bởi những thay đổi này không chỉ giúp giảm chi phí trước mắt mà còn đặt nền tảng cho một tương lai sử dụng năng lượng hiệu quả và thân thiện với môi trường.