Ngành vận tải biển thiếu dữ liệu đánh giá hiệu quả năng lượng
Thứ sáu, 23/10/2026 - 08:51
Các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng có thể đóng góp gần 40% tổng mức giảm phát thải tích lũy của ngành vận tải biển đến năm 2050. Tuy nhiên, việc thiếu dữ liệu về tình hình triển khai và vận hành đang gây khó khăn cho việc đánh giá hiệu quả thực tế của các giải pháp này (Theo Trung tâm Mærsk Mc-Kinney Møller về Vận tải biển không phát thải, MMMCZCS).
Trong báo cáo mới nhất của mình, Trung tâm MMMCZCS ước tính các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng có thể đóng góp khoảng 10% tổng mức giảm phát thải theo kịch bản mô hình hóa vào năm 2030, tăng lên 28% vào năm 2040 và gần 38% vào năm 2050. Các giải pháp được đề cập bao gồm cải tiến thân tàu và chân vịt, thu hồi nhiệt thải, bôi trơn thân tàu bằng không khí, tối ưu hóa tốc độ và lập kế hoạch hành trình hiệu quả hơn. Tuy nhiên, những con số này phản ánh mức đóng góp dự kiến trong kịch bản giảm phát thải, không phải kết quả đã được kiểm chứng trên đội tàu hiện nay.

Dự báo mức giảm phát thải trong ngành vận tải biển giai đoạn 2030 - 2050 dựa trên mô hình đánh giá tác động toàn diện của IMO.
Thiếu dữ liệu cản trở đánh giá hiệu quả năng lượng
Theo Trung tâm, ngành vận tải biển hiện chưa có hệ thống báo cáo tiêu chuẩn hóa để ghi nhận đầy đủ những công nghệ tiết kiệm năng lượng đã được lắp đặt, mức độ sử dụng và hiệu quả hoạt động thực tế. Trong khi mức tiêu thụ nhiên liệu đã được theo dõi thông qua các cơ chế báo cáo hiện hành, thông tin về các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng vẫn còn thiếu nhất quán.
Thực tế, việc lắp đặt thiết bị không đồng nghĩa với việc chắc chắn đạt được mức tiết kiệm năng lượng như kỳ vọng. Hiệu quả còn phụ thuộc vào điều kiện vận hành, công tác bảo dưỡng, năng lực của thuyền viên và mức độ sử dụng thiết bị trong hoạt động hằng ngày. Dữ liệu tự nguyện do các đơn vị cung cấp cho thấy cải tiến thân tàu và chân vịt được ghi nhận áp dụng phổ biến hơn so với thu hồi nhiệt thải và bôi trơn bằng không khí. Tuy nhiên, do dữ liệu chưa đầy đủ, Trung tâm chưa thể xác định chính xác mức độ triển khai các giải pháp trên toàn đội tàu.
Việc đánh giá hiệu quả tiết kiệm nhiên liệu cũng gặp khó khăn bởi hoạt động của tàu chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như thời tiết, tốc độ, tải trọng hàng hóa và điều kiện vận hành. Do đó, để các công nghệ phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa công tác bảo dưỡng, theo dõi hoạt động và đào tạo thuyền viên.
Bên cạnh những trở ngại về kỹ thuật và vận hành, cơ chế thương mại cũng có thể làm giảm động lực đầu tư. Trong một số hợp đồng thuê tàu, chủ tàu phải chịu chi phí lắp đặt công nghệ tiết kiệm năng lượng, trong khi bên thuê được hưởng lợi từ việc giảm tiêu thụ nhiên liệu. Các biện pháp như điều chỉnh thời điểm tàu đến cảng theo lịch trình cũng đòi hỏi sự phối hợp giữa tàu, cảng và các bên liên quan. Theo Trung tâm, định giá carbon có thể tăng sức hấp dẫn tài chính của các khoản đầu tư nâng cao hiệu quả năng lượng, nhưng chưa đủ để giải quyết những trở ngại này.
Để cải thiện tình hình, Trung tâm đề xuất tăng cường yêu cầu đối với Kế hoạch quản lý hiệu quả năng lượng tàu biển (SEEMP), theo hướng ghi nhận có hệ thống hơn các công nghệ và biện pháp vận hành được lắp đặt, sử dụng trên tàu.
Các công cụ hiện hành của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), gồm Hệ thống thu thập dữ liệu (DCS), Chỉ số cường độ carbon (CII), Chỉ số thiết kế hiệu quả năng lượng (EEDI) và Chỉ số hiệu quả năng lượng đối với tàu hiện có (EEXI), đã hỗ trợ theo dõi mức tiêu thụ nhiên liệu và hiệu quả năng lượng. Tuy nhiên, theo Trung tâm, các công cụ này chưa ghi nhận nhất quán những giải pháp cụ thể đang được áp dụng và hiệu quả hoạt động của chúng. Trung tâm cũng đề xuất xem xét xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung nhằm cải thiện khả năng tiếp cận thông tin. Những đề xuất này hiện chưa phải yêu cầu chính thức được IMO thông qua.
Báo cáo nhấn mạnh rằng nâng cao hiệu quả năng lượng vẫn là giải pháp quan trọng trong quá trình giảm phát thải của ngành vận tải biển. Để khai thác tốt hơn tiềm năng này, ngành cần chuyển từ việc chỉ ghi nhận công nghệ đã lắp đặt sang theo dõi tình hình sử dụng và đánh giá hiệu quả thực tế, qua đó xác định rõ hơn mức tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải mà các giải pháp mang lại.
Ngọc Anh biên dịch (Theo Safety4Sea)