Tham sự hội thảo gồm đại diện các cơ quan Văn phòng Chính phủ, Bộ, ngành; Sở Công Thương các tỉnh, thành phố; đại diện các Tập đoàn, Tổng công ty trong lĩnh vực năng lượng; các Trung tâm tiết kiệm năng lượng, Khuyến công và Tư vấn phát triển công nghiệp địa phương; các tổ chức tài chính, ngân hàng; cùng cộng đồng doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công - Bộ Công Thương cho biết: Trong những năm qua, Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP) đã được triển khai rộng khắp trên cả nước, góp phần nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực và thúc đẩy áp dụng các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong các ngành, lĩnh vực. Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là giải pháp góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp thông qua giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, năng suất và năng lực cạnh tranh.

Theo bà Nguyễn Thị Lâm Giang, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại và nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động cải tiến dây chuyền sản xuất, thay thế thiết bị hiệu suất thấp, tối ưu hóa hệ thống và đầu tư công nghệ mới. Tuy nhiên, một trong những điểm nghẽn lớn nhất vẫn là nguồn vốn và khả năng tiếp cận tài chính. Do đó, việc thiết kế và xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được thiết kỉ là một công cụ tài chính để huy động và kết nối các nguồn của Nhà nước, khu vực tư nhân, các tổ chức tài chính và các đối tác phát triển vào lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Bên cạnh đó, Quỹ cũng có thể kết nối các nguồn lực kỹ thuật và quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp trong kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. Giá trị của Quỹ không chỉ nằm ở việc cung cấp thêm một nguồn vốn, mà quan trọng hơn là tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp từ xác định tiềm năng, chuẩn bị dự án, hỗ trợ kỹ thuật, huy động vốn đến triển khai đầu tư và đạt được kết quả tiết kiệm năng lượng.

“Để Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thực sự phát huy hiệu quả chúng ta cần cùng nhau trao đổi về mô hình tổ chức và vận hành, nguồn vốn và cơ chế quản lý Quỹ, các công cụ tài chính, cũng như điều kiện và quy trình để doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn lực của Quỹ thuận lợi, minh bạch và hiệu quả”, bà Nguyễn Thị Lâm Giang nhấn mạnh.

Bà Trần Thùy Dương - Giám đốc Chương trình Chuyển dịch Năng lượng Bền vững Việt Nam – EU (SETP), đại diện Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam cho biết: Hội thảo là một phần nghiên cứu trong khuôn khổ hỗ trợ kỹ thuật nhằm cung cấp các Khuyến nghị giúp Cục Đổi mới Sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công xây dựng mô hình Quỹ tiết kiệm năng lượng. Nghiên cứu đã xem xét kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là kinh nghiệm từ các quốc gia EU, cũng như bài học từ các quỹ liên quan tại Việt Nam.

“Hội thảo là dịp để trao đổi, thảo luận về những vấn đề cụ thể được trình bày trong nghiên cứu: mô hình, tổ chức, cơ chế hoạt động, nguồn tài chính, các hình thức hỗ trợ và lộ trình thành lập Quỹ”, bà Trần Thùy Dương nhấn mạnh.

Tại Hội thảo, ông Phạm Phan Dũng - Đại diện Nhóm nghiên cứu đã chia sẻ về kinh nghiệm quốc tế về triển khai Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả bao gồm cả kinh nghiệm từ các quỹ tương tự tại Việt Nam. Ông Dũng cho biết, qua rà soát kinh nghiệm quốc tế tại 10 quốc gia thì có 16 quỹ và phân thành 5 nhóm mô hình kinh doanh gồm: Mô hình quỹ tài chính trực tiếp; Mô hình Quỹ tài trợ không hoàn lại; Mô hình trung gian tài chính và chia sẻ rủi ro; Mô hình chính sách dựa trên nghĩa vụ thị trường; Mô hình Quỹ kết hợp. Trong đó, mô hình thành công nhất được thiết kế thao hướng kết hợp nhiều công cụ tài chính, đồng thời kết hợp các cơ chế hợp tác kỹ thuật và kiểm soát chất lượng dự án.

Tại Việt Nam có 04 quỹ gồm: Quỹ tài chính công trực tiếp; Quỹ đầu tư phát triển; Quỹ đầu tư xanh; Quỹ đầu tư phát triển địa phương.

Về định hướng thành lập Quỹ Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Thứ nhất Quỹ cần được xác định là một công cụ tài chính chính sách có vai trò xúc tác thị trường, không nhằm thay thế các kênh tài chính thương mại mà hướng tới chia sẻ rủi ro. Thứ hai Quỹ cần được thiết kế theo mô hình tài chính đa công cụ, kết hợp linh hoạt các hình thức hỗ trợ như cho vay ưu đãi. Thứ ba là việc thành lập và vận hành Quỹ phải gắn kết với hệ thống tài chính và ngân hàng hiện có. Thứ tư Quỹ được lồng ghép trong tổng thể khuôn khổ chính sách về chuyển dịch năng lượng, tăng trưởng xanh và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam, như mục tiêu phát thải ròng bằng "O", Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) và phát triển thị trường các-bon. Thứ năm là mô hình quản trị của Quỹ phải bảo đảm tính độc lập tương đối, tính chuyên nghiệp, minh bạch và có cơ chế giám sát hiệu quả, đồng thời phân định rõ chức năng quản lý năng lượng với chức năng quản lý, điều hành hoạt động của Quỹ.

Chia sẻ về kinh nghiệm quản lý ủy thác cho vay từ các Quỹ, Dự án của BIDV, bà Đinh Hương Thủy – Phó Giám đốc Ban Định chế tài chính Ngân hàng BIDV cho biết, BIDV có kinh nghiệm triển khai các Dự án không chịu rủi ro tín dụng, Dự án chịu rủi ro, Kinh nghiệm triển khai cơ chế ngân hàng nhận ủy thác và quản lý nguồn vốn của Chính phủ và Nhà tài trợ.

Về kinh nghiệm phục vụ các Quỹ trong nước, BIDV là ngân hàng được nhiều Bộ, ngành và cơ quan nhà nước lựa chọn để phối hợp triển khai các quỹ tài chính ngoài ngân sách, bao gồm Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam; Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia; Quỹ đổi mới công nghệ Quốc gia; Quỹ Phát triển Dữ liệu Quốc gia…

Về định hướng phục vụ Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, BIDV sẽ là ngân hàng nhận ủy thác cho vay (tiếp nhận và triển khai nguồn vốn ủy thác của Quỹ), ngân hàng phục vụ Quỹ (cung cấp hạ tầng tài khoản và dịch vụ ngân hàng đồng bộ).

Tại hội thảo, ông Trần Viết Nguyên - Phó Trưởng Ban Kinh doanh, Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN) đã chia sẻ kinh nghiệm triển khai các Dự án đầu tư tiết kiệm năng lượng theo mô hình ESCO. Theo ông Nguyên, mô hình hoạt động EVN’S ESCO là hợp đồng thực hiện dự án tiết kiệm năng lượng. Các hình thức hợp đồng ESCO gồm: hợp đồng bảo đảm tiết kiệm, hợp đồng chia sẻ tiết kiệm.

Bên cạnh những thuận lợi thì vẫn có những khó khăn khi triển khai ESCO như: thiếu hành lang pháp lý cho ESCO, các quy định; thiếu truyền thông; hạn chế tài chính; rủi ro trong thu hồi vốn; thị trường ESCO (giải pháp, đào tạo, đội ngũ chuyên gia, hỗ trợ kỹ thuật…)

EVN kiến nghị cần hình thành Quỹ tài chính thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; Chuẩn hóa quy trình đo lường và xác minh; Thẩm định/đánh giá độc lập, công bố danh sách ESCO năng lực; Hướng dẫn hạch toán đối với đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước; Hoạt động của hiệp hội ESCO Việt Nam.

Hội thảo cũng dành thời gian để các đại biểu trao đổi, hỏi đáp  các nội dung liên quan đến Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Những ý kiến đóng góp tại hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện mô hình Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo đảm Quỹ có tính khả thi, hiệu quả, minh bạch và bền vững, thực sự trở thành công cụ thúc đẩy đầu tư tiết kiệm năng lượng trên quy mô lớn hơn.

Ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công - Bộ Công Thương thảo luận tại Hội thảo