Tham dự Hội thảo gồm đại diện các Bộ, ngành, địa phương, các đối tác phát triển, tổ chức tài chính, ngân hàng cùng cộng đồng doanh nghiệp.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục Năng lượng - Dầu khí, Bộ Công Thương cho biết: Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế tiếp tục gia tăng, thị trường năng lượng thế giới có nhiều biến động, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày càng có ý nghĩa thiết thực đối với đất nước và mỗi doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng góp phần giảm áp lực cung ứng, tiết kiệm chi phí sản xuất, kinh doanh, giảm phát thải và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã bổ sung quy định về Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tạo cơ sở pháp lý để xây dựng công cụ hỗ trợ tài chính cho lĩnh vực này. 

Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (Quỹ) được đề xuất nhằm góp phần tháo gỡ những rào cản đó. Với định hướng là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, Quỹ được kỳ vọng kết nối các nguồn lực trong nước và quốc tế, các nguồn xã hội hóa, kết hợp hỗ trợ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật để doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn ưu đãi nhằm thực hiện những giải pháp tiết kiệm năng lượng có hiệu quả.

Bộ Công Thương trân trọng lắng nghe, nghiên cứu tiếp thu các ý kiến đóng góp để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ thành lập Quỹ trước khi trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định. Bộ Công Thương mong tiếp tục nhận được sự phối hợp của các Bộ, ngành, địa phương, các đối tác phát triển, tổ chức tài chính và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình thành lập và vận hành Quỹ”, ông Đặng Hải Dũng nhấn mạnh.

Phát biểu trực tuyến tại Hội thảo, ông John Robert Cotton - Giám đốc Chương trình Đối tác chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP), nhấn mạnh yêu cầu xây dựng mô hình Quỹ có tính khả thi, đáp ứng nhu cầu thực tiễn và khơi thông nguồn vốn đầu tư cho các dự án tiết kiệm năng lượng.

Theo ông, Luật số 77/2025/QH15 và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý cho việc thành lập Quỹ. Trọng tâm hiện nay là nghiên cứu mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, phương án huy động vốn và các công cụ tài chính phù hợp, giúp ngân hàng mạnh dạn cho vay, doanh nghiệp có điều kiện đầu tư vào các dự án giảm tiêu thụ năng lượng và chi phí sản xuất.

Thông qua chương trình hỗ trợ kỹ thuật kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 8/2027, ETP sẽ phối hợp với Bộ Công Thương đánh giá tiềm năng đầu tư, các rào cản tài chính, đồng thời đề xuất phương án thiết kế tài chính và cơ chế vận hành Quỹ. Mục tiêu là tạo cơ sở để Chính phủ xem xét, quyết định việc thành lập Quỹ, hướng tới huy động nguồn lực từ ngân sách nhà nước, ngân hàng thương mại, đối tác phát triển và tài chính khí hậu.

“Ý kiến đóng góp của các bên liên quan, đặc biệt là ngân hàng và doanh nghiệp tại Hội thảo có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hoàn thiện thiết kế Quỹ, bảo đảm các cơ chế tài chính được đề xuất phù hợp với nhu cầu và có thể triển khai hiệu quả trong thực tế”, ông John Robert Cotton nhấn mạnh.

Tại Hội thảo, TS. Nguyễn Thị Mai Anh - Chuyên gia EEI cho biết, mục tiêu của “Dự án Hỗ trợ đưa Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hoạt động” là xây dựng phương án thiết kế hoàn chỉnh, có cơ sở khoa học và khả thi trong thực tiễn, làm căn cứ để thành lập và vận hành Quỹ. Kết quả gồm tăng cường mức độ sẵn sang triển khai và vận hàng Quỹ, xây dựng cơ chế tài chính và chiến lược huy động vốn, xác định cụ thể đối tượng thụ hưởng và cơ chế tiếp cận.

Chia sẻ về những vấn đề cần lưu ý khi thành lập và vận hành Quỹ, TS. Nguyễn Thị Mai Anh cũng nhấn mạnh Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Nguyên tắc hoạt động của Quỹ là xã hội hóa, độc lập tài chính, không trùng lặp ngân sách nhà nước, hạn chế tăng chi phí cho doanh nghiệp. Nguồn vốn của Quỹ chỉ gồm vốn chủ sở hữu, vốn huy động, vốn ủy thác. Vốn điều lệ được cấp từ vốn đầu tư công, theo trình tự kế hoạch đầu tư công. Ngân sách hỗ trợ vốn điều lệ khi Quỹ đủ ba điều kiện, chi phí hoạt động được đảm bảo từ nguồn thu của Quỹ. Vốn huy động phù hợp khả năng hoàn trả, vay nước ngoài theo pháp luật nợ công. Quỹ không nhận tiền gửi, không phát hành bảo lãnh ngân hàng…

Theo TS. Nguyễn Thị Mai Anh, có 5 mục tiêu thành lập Quỹ: Thứ nhất là tài chính độc lập, huy động vốn, cho vay bán buôn, đầu tư, hỗ trợ và nhận ủy thác trên phạm vi cả nước; Thứ hai là dùng nguồn lực công hiệu quả, nâng hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước và tài trợ, thúc đẩy hợp tác công - tư; Thứ ba là hỗ trợ doanh nghiệp cạnh tranh xanh, đáp ứng CBAM, ETS và quy định xanh của EU, Mỹ, Nhật Bản đối với hàng xuất khẩu; Thứ tư là cung cấp công cụ ưu đãi, hỗ trợ lãi vay, hỗ trợ kỹ thuật, hỗ trợ thị trường cho dự án sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Thứ năm là thúc đẩy chuyển đổi công nghệ góp phần giảm cường độ năng lượng, mở rộng thị trường dịch vụ tư vấn năng lượng (ESCO); Thứ sáu là công cụ chính sách bổ trợ thị trường tài chính, không thay thế và không cạnh tranh với tổ chức tín dụng. 

Các nhóm nhiệm vụ của Quỹ gồm: Huy động vốn, cho vay ưu đãi, hỗ trợ lãi suất, hỗ trợ kỹ thuật, chuyển đổi thị trường và đầu tư chính sách. 

Kiến nghị và lộ trình: Tháng 12/2026 trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thành lập Quỹ trực thuộc Bộ Công Thương; Ban hành Quyết định (05 điều) và Quy định (47 điều, 06 chương), hiệu lực từ ngày 01/01/2027; Từ năm 2027-2029 giao Bộ Tài chính bố trí vốn điều lệ, kinh phí bộ máy, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước cử cán bộ vào Hội đồng quản lý.

Chia sẻ về kinh nghiệm quốc tế, những vấn đề cần lưu ý khi vận hành Quỹ, GS.TS Abul Quasem Al-Amin - Trung tâm châu Á Harvard, Đại học Havard cho biết, Dự án đã rà soát 5 Quỹ thuộc 5 quốc gia gồm: Thái Lan, Ấn Độ, Bulgaria, Malaysia, Tunisia. Trong đó, có 02 mô hình nghiên cứu kỹ gồm: mô hình vận hành EERF Thái Lan, và mô hình công cụ GTFS Malaysia.

Theo đó, bài học có thể áp dụng cho Việt Nam là tách bạch điều kiện kỹ thuật, quyết định tín dụng và hỗ trợ rủi ro (cả năm quỹ); cho vay qua ngân hàng, ngân hàng chịu rủi ro tín dụng (Thái Lan); Hỗ trợ kỹ thuật cho kiểm toán, chuẩn bị dự án và nâng cao năng lực (Ấn Độ, Bulgaria, Tunisia); Báo cáo tài chính được kiểm toán và công khai (Ấn Độ, Bulgaria). 

Chia sẻ về kinh nghiệm quản lý ủy thác cho vay từ các Quỹ, Dự án của BIDV, ông Trần Tiến Đông - Ban Định chế Tài chính Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) cho biết, BIDV có kinh nghiệm triển khai và quản lý các nguồn vốn ủy thác của Chính phủ và Nhà tài trợ.

Về kinh nghiệm phục vụ các Quỹ trong nước, BIDV là ngân hàng được nhiều Bộ, ngành và cơ quan nhà nước lựa chọn để phối hợp triển khai các quỹ tài chính ngoài ngân sách, bao gồm Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam; Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia; Quỹ đổi mới công nghệ Quốc gia; Quỹ Phát triển Dữ liệu Quốc gia…

Về định hướng phục vụ cac quỹ tại BIDV gồm: Tiếp nhận và triển khai nguồn vốn ủy thác của Quỹ (phối hợp xây dựng cơ chế, tiếp hận vốn, thẩm định, giải ngân, thu hồi vốn và báo cáo theo quy định); Cung cấp hạ tầng tài khoản và dịch vụ ngân hàng đồng bộ (mở và quản lý tài khoản, quản lý đồng tiền, giải ngân, thu hồi vốn, thanh toán trong nước, quốc tế, ngân hàng số và báo cáo).

Chia sẻ về kinh nghiệm triển khai các dự án đầu tư tiết kiệm năng lượng theo mô hình ESCO, ông Trần Viết Nguyên - Phó Trưởng Ban Kinh doanh Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết, mô hình hoạt động EVN’S ESCO là hợp đồng thực hiện dự án tiết kiệm năng lượng. Các hình thức hợp đồng ESCO gồm: hợp đồng bảo đảm tiết kiệm, hợp đồng chia sẻ tiết kiệm.

Bên cạnh những thuận lợi thì vẫn có những khó khăn khi triển khai ESCO như: Thiếu hành lang pháp lý cho ESCO, các quy định (hoạt động của Công ty ESCO, phương pháp xác định mức tiết kiệm năng lượng, giải quyết tranh chấp hợp đồng ESCO, bàn giao tài sản, đối tượng sử dụng dịch vụ ESCO); thiếu truyền thông; hạn chế tài chính; rủi ro trong thu hồi vốn; thị trường ESCO (giải pháp, đào tạo, đội ngũ chuyên gia, hỗ trợ kỹ thuật…)

EVN kiến nghị cần hình thành Quỹ tài chính thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; Chuẩn hóa quy trình đo lường và xác minh; Thẩm định/đánh giá độc lập, công bố danh sách ESCO năng lực; Hướng dẫn hạch toán đối với đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước; Hoạt động của hiệp hội ESCO Việt Nam.

Hội thảo dành thời gian để các đại biểu đóng góp ý kiến các nội dung liên quan đến khung pháp lý, kinh nghiệm quốc tế, quản lý nguồn vốn và triển khai dự án tiết kiệm năng lượng. Những ý kiến tại Hội thảo là những tham khảo thiết thực cho quá trình hoàn thiện hồ sơ thành lập Quỹ.