Tọa đàm với sự tham gia của ông Nguyễn Đình Hiệp - Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA); ông Phạm Minh Đức - Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO); ông Trần Viết Nguyên - Phó Trưởng ban Kinh doanh và mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN); ông Lưu Kim Long - Trưởng phòng Dự án và Bảo trì, Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam.

Chia sẻ về ảnh hưởng của đợt nắng nóng tác động đến hệ thống điện quốc gia, ông Phạm Minh Đức - Phó Trưởng phòng Điều độ NSMO cho biết: Năm 2026, do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino với cường độ mạnh, kéo theo các đợt nắng nóng kéo dài trên diện rộng khiến nhiệt độ Viêt Nam nói chung và miền Bắc nói riêng đạt kỷ lục. Nhiệt độ trung bình trong giai đoạn nắng nóng vừa qua là 38-40^oC, nhiều nơi ghi nhận mức kỷ lục 41^oC khiến nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến. Hàng loạt kỷ lục về công suất và sản lượng điện bị phá vỡ. Công suất cực đại toàn quốc đạt khoảng 58.100 MW, sản lượng 1,2 tỷ kWh; riêng miền Bắc gần 30.000 MW và 630 triệu kWh.

Đáng chú ý, so với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện miền Bắc tăng tới 25,7%, còn công suất tăng 27,5%. Mức tăng này tương đương việc hệ thống phải đáp ứng thêm lượng công suất gần bằng công suất của một nhà máy thủy điện lớn.

Theo đại diện NSMO, trước sức ép tiêu thụ điện khổng lồ, đặc biệt là vào các khung giờ cao điểm, buộc hệ thống phải vận hành trong trạng thái đầy tải, thậm chí xuất hiện những thời điểm miền Bắc thiếu hụt công suất đỉnh. Để đảm bảo cung ứng, đơn vị điều độ đã phải liên tục huy động các nguồn điện như LNG, nhiệt điện chạy dầu DO và điều tiết các hồ thủy điện để giữ nước cho các đợt nắng nóng tiếp theo. Thậm chí, trục 500 kV Bắc - Nam luôn phải vận hành ở mức truyền tải cao để bù đắp sự thiếu hụt công suất đỉnh tại miền Bắc, tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn hệ thống.

Ông Đức cũng cho biết, một trong những áp lực lớn nhất đối với hệ thống điện hiện nay là khung giờ cao điểm buổi tối từ 17h30 đến 22h30, khi phụ tải sinh hoạt và công nghiệp đồng loạt tăng cao. NSMO khuyến nghị người dân và doanh nghiệp cần chung tay dịch chuyển phụ tải khỏi khung giờ này bằng cách hạn chế sử dụng các thiết bị công suất lớn như máy sấy, máy giặt, bình nóng lạnh. Đối với hộ gia đình, những thay đổi đơn giản như đặt điều hòa từ 26°C trở lên, tắt thiết bị khi không sử dụng và lựa chọn sản phẩm dán nhãn năng lượng cao (5 sao) có thể giúp giảm ngay 10% hóa đơn tiền điện hàng tháng.

Trước thách thức về nguồn cung, ông Trần Viết Nguyên - Phó Trưởng ban Kinh doanh và mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định tiết kiệm điện chính là “nguồn năng lượng đầu tiên” bởi đây là giải pháp dễ thực hiện và có chi phí thấp nhất. Các thống kê của Ngân hàng Thế giới và nhiều chuyên gia, chi phí để tiết kiệm được 1 kWh điện chỉ bằng 1/4 đến 1/5 chi phí để tạo ra 1 kWh mới từ khâu phát điện, truyền tải và phân phối.

EVN đánh giá cao vai trò của tiết kiệm điện và đang tích cực, chủ động, tổ chức triển khai rất sâu rộng hoạt động này đến khách hàng.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đình Hiệp - Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) cho rằng, trước áp lực về tăng nhu cầu sử dụng điện, hoạt động sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, trong đó có hoạt động tiết kiệm điện cần phải được triển khai một cách thường xuyên, liên tục và đồng bộ, từ khâu khai thác, sản xuất, truyền tải đến khâu sử dụng điện. Để đảm bảo được điều đó, vai trò của cộng đồng và toàn bộ xã hội là rất quan trọng. 

Về phía nhà nước, cần ban hành các cơ chế chính sách phù hợp để thúc đẩy hoạt động tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện. 

Về phía doanh nghiệp, phải tuân thủ các quy định đã được hệ thống trong các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và các nghị định liên quan để triển khai các hoạt động tại doanh nghiệp. Ví dụ như kiểm toán năng lượng, thiết lập các mô hình quản lý năng lượng, tập trung đầu tư các giải pháp tiết kiệm năng lượng. 

Về phía người dân, bằng những hành động của mình hãy tham gia vào các chương trình tiết kiệm điện, tiết kiệm năng lượng, sử dụng điện thông minh và lựa chọn những sản phẩm đã dán nhãn năng lượng hiệu suất cao để giúp cho việc sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.

Ông Nguyễn Đình Hiệp cho biết, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã được ban hành vào năm 2010 (Luật số 50/2010/QH12). Năm 2025, Quốc hội cũng đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (Luật số 77/2025/QH15). Đến nay đã có hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ để quản lý các hoạt động sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, từ khâu sản xuất đến tiêu dùng.

Thời gian qua, Việt Nam đạt được rất nhiều những kết quả tích cực trong sử năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Giai đoạn 2006-2010, triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cả nước đã tiết kiệm được khoảng gần 5% nhu cầu sử dụng năng lượng so với kịch bản cơ sở. Tiếp đó, trong giai đoạn 2010-2015,triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả (VNEEP2) đã tiết kiệm được 6,5% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc.

Hiện nay, đang triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả giai đoạn 2019-2030 (VNEEP3). Vừa qua, Bộ Công Thương đã có đánh giá sơ bộ,  kết quả Chương trình VNEEP3 đạt được tất cả các mục tiêu mà Chính phủ đã quy định.

Về phía ngành Điện, ông Trần Viêt Nguyên cho biết, các chương trình về tiết kiệm điện, quản lý phía nhu cầu sử dụng điện được Tập đoàn Điện lực Việt Nam tổ chức triển khai sâu rộng từ rất nhiều năm nay. Thứ nhất là, về công tác tuyên truyền, EVN đã tuyên truyền và phổ biến tất cả quy định của pháp luật đi kèm theo là tư vấn về các giải pháp sử dụng điện hiệu quả và tiết kiệm theo các nhóm khách hàng sản xuất công nghiệp, thương mại, dịch vụ, hành chính sự nghiệp, trường học, bệnh viện, chiếu sáng công cộng. Thứ hai là, ngành Điện trực tiếp làm việc với các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp thuộc danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm và các doanh nghiệp có mức tiêu thụ điện năng lớn từ 1 triệu kWh trên năm trở lên để tham gia sâu rộng vào các chương trình điều chỉnh phụ tải điện khi hệ thống có yêu cầu và thông báo từ phía đơn vị điện lực. 

"Đến nay, hầu hết người dân, khách hàng sử dụng điện đều đã nhận thức rõ được vai trò và trách nhiệm của việc tiết kiệm điện đóng góp cho an ninh năng lượng và bảo vệ môi trường. Người dân, doanh nghiệp đã triển khai nhiều các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả", ông Nguyên nhấn mạnh.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Lưu Kim Long - Trưởng phòng Dự án và Bảo trì, Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam cho biết, doanh nghiệp triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng xuất phát từ 3 động lực chính gồm: cam kết giảm thiểu phát thải CO₂, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh và tuân thủ chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống quản lý năng lượng thông minh, cho phép giám sát chi tiết mức tiêu thụ điện tại từng khu vực, từng thiết bị và từng công đoạn sản xuất. Thông qua việc đo lường, phân tích dữ liệu và tối ưu vận hành, Crystal Martin đã tiết kiệm khoảng 20% năng lượng tiêu thụ so với trước đây. Đặc biệt, một số dự án có thời gian hoàn vốn dưới 6 tháng.

Theo ông Long, Crystal Martin tiếp cận các giải pháp tiết kiệm năng lượng theo 3 bước:

Bước thứ nhất là triển các giải pháp không mất chi phí và chi phí đầu tư thấp, như thay đổi thói quen sử dụng năng lượng, vận hành thiết bị đúng theo thời gian và kế hoạch, sử dụng năng lượng đúng mục đích, chống lãng phí, chống rò rỉ hệ thống khí nén.

Bước thứ hai là thực hiện những dự án tiết kiệm năng lượng với thời gian hoàn vốn thấp. Rất nhiều dự án doanh nghiệp  thực hiện chỉ trong vòng 2 năm là có thể hoàn vốn và những tiềm năng có rất nhiều trong hoạt động sản xuất. 

Bước thứ ba là áp dụng đối với việc đầu tư mới từ ban đầu. Việc đầu tư thiết bị  được tính toán cẩn thận từ công suất sử dụng, lựa chọn công suất điện phù hợp với nhu cầu sản xuất. 

Crystal Martin cũng đánh giá cao yếu tố con người trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Doanh nghiệp nâng cao năng lực cán bộ, đặc biệt là cán  bộ quản lý năng lượng giúp họ tự tin hơn và có nhiều các giải pháp thực tiễn, hiệu quả đi vào vận hành. Doanh nghiệp đã xây dựng được văn hóa tiết kiệm năng lượng với sự tham gia của toàn bộ hơn 10.000 lao động. 

Có thể thấy, trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao cùng với yêu cầu phát triển kinh tế nhanh và bền vững, tiết kiệm điện không còn là giải pháp mang tính thời điểm mà đang trở thành một yêu cầu lâu dài đối với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Mỗi hành động sử dụng điện hợp lý, mỗi giải pháp tiết kiệm năng lượng được triển khai hiệu quả đều góp phần xây dựng một hệ thống năng lượng an toàn, bền vững và hiệu quả hơn.