[E-magazine] Kiểm toán năng lượng - Nền tảng cho sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

02/05/2026

Kiểm toán năng lượng là một trong những nhiệm vụ đầu tiên để hoàn thành chương trình kiểm soát việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Với những lợi thế về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý và dân số, Việt Nam khẳng định vị thế là một trong những nền kinh tế năng động, có quy mô đứng thứ 32 thế giới và đứng thứ 5 trong khu vực Đông Nam Á, đạt giá trị tới 510 tỷ USD trong năm 2025. Để bảo đảm nguồn năng lượng phục vụ phát triển kinh tế, Việt Nam đang đa dạng hóa các nguồn năng lượng và tăng cường cơ sở hạ tầng lưới điện. Việt Nam cũng tập trung vào các công nghệ phát thải thấp nhằm đạt được các mục tiêu về khí hậu.

Kiểm toán năng lượng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu tác động tới môi trường, giúp các ngành công nghiệp tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, cắt giảm chi phí và cải thiện tính bền vững. Hiểu toàn diện về mức độ sử dụng năng lượng, các doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định sáng suốt về các biện pháp đầu tư hiệu quả.

Kiểm toán năng lượng là hoạt động thiết yếu để xác định các mô hình tiêu thụ năng lượng, tình trạng thiếu hiệu quả và các lĩnh vực cần cải thiện. Hoạt động kiểm toán giúp phân tích, đánh giá mức tiêu thụ, đưa ra các biện pháp sử dụng hiệu quả và tiết kiệm, hướng tới tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng.

Kiểm toán năng lượng trong ngành sản xuất cung cấp kiến thức có giá trị về các mô hình tiêu thụ năng lượng, tình trạng thiếu hiệu quả, các lĩnh vực tiềm năng cần cải thiện và tiềm năng đầu tư vào các công nghệ, thiết bị tiết kiệm năng lượng. Ví dụ, đầu tư vào các công nghệ hiện đại như đèn LED, động cơ điện hiệu suất cao, hệ thống điều khiển tiên tiến…, các nhà sản xuất có thể tiết kiệm năng lượng đáng kể và đạt được lợi ích về chi phí trong dài hạn.

Kiểm toán năng lượng cũng giúp xác định cơ hội để tối ưu hóa quy trình, cải thiện lịch trình sản xuất hoặc triển khai các hoạt động tiết kiệm năng lượng; giúp xác định tính khả thi của việc tích hợp công nghệ năng lượng tái tạo vào hoạt động sản xuất, cung cấp thông tin chi tiết có giá trị về khả năng tiết kiệm chi phí và lợi ích về môi trường.

Ngoài ra, kiểm toán năng lượng còn có tác động tích cực đến tính bền vững của môi trường. Nhiều doanh nghiệp đã triển khai các biện pháp hiệu quả được kiến nghị thông qua các cuộc kiểm toán, giúp giảm phát thải khí nhà kính, giảm mức tiêu thụ tài nguyên và cải thiện hiệu quả hoạt động.

Bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Kiểm toán năng lượng không chỉ là yêu cầu bắt buộc với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm theo Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, mà còn là một "mắt xích" quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp có cái nhìn đầy đủ về mức tiêu hao năng lượng, họ sẽ thấy rõ những điểm có thể tối ưu, từ đó cải tiến dây chuyền sản xuất, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động.

Thực tế cho thấy, sau khi tiến hành kiểm toán năng lượng, nhiều doanh nghiệp đã tiết kiệm được từ 10 - 30% lượng điện năng tiêu thụ mỗi năm, đồng thời giảm đáng kể lượng phát thải CO₂. Điều này không chỉ góp phần giảm chi phí sản xuất, mà còn giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế, đặc biệt là khi xuất khẩu vào các nước EU, Mỹ, những nơi đã và đang siết chặt yêu cầu về phát triển bền vững.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, các tiêu chuẩn xanh như Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) của EU đang dần trở thành rào cản kỹ thuật với nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Nếu không kịp thời cải tiến quy trình sản xuất, giảm phát thải và sử dụng năng lượng hiệu quả, doanh nghiệp sẽ khó giữ vững thị phần xuất khẩu.

Kiểm toán năng lượng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong ngành sản xuất của Việt Nam. Tuy nhiên, một trở ngại đáng kể là các doanh nghiệp thiếu nhận thức và hiểu biết về lợi ích của kiểm toán năng lượng; chưa nhận ra những lợi ích như tiết kiệm chi phí, cải thiện hoạt động khi tiến hành kiểm toán năng lượng.

Để giải quyết thách thức này, điều cần thiết là phải nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của kiểm toán năng lượng và đào tạo, truyền thông về những lợi ích của kiểm toán năng lượng và khuyến khích các doanh nghiệp hành động.

Một thách thức đáng kể khác trong việc tiến hành kiểm toán năng lượng là việc thiếu các kiểm toán viên có trình độ; thiếu các chuyên gia có chuyên môn và kiến thức để tiến hành đánh giá kỹ lưỡng các hệ thống và quy trình năng lượng trong các cơ sở sản xuất; thiếu điều kiện trang thiết bị phục vụ đo đạc, thí nghiệm, mô phỏng; thiếu giảng viên có kinh nghiệm thực tế khiến việc đào tạo chưa theo kịp yêu cầu của thị trường.

Ông Đỗ Bình Yên - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng: "Chất lượng đầu vào và quá trình đào tạo kiểm toán viên hiện nay là một trong những nguyên nhân khiến hoạt động kiểm toán năng lượng “chưa đạt được như mong muốn”.

Để vượt qua thách thức này, điều quan trọng là phải đầu tư vào các chương trình đào tạo, thiết bị đào tạo và các sáng kiến xây dựng năng lực để phát triển lực lượng kiểm toán viên có trình độ.

Bên cạnh những hạn chế về năng lực con người và trang thiết bị, yêu cầu chuẩn hóa hoạt động kiểm toán năng lượng cũng trở thành yêu cầu cấp thiết.

Khi yêu cầu tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi xanh ngày càng cao, việc nâng cao năng lực con người, đầu tư trang thiết bị, các phần mềm quản trị và chuẩn hóa thị trường không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết. Nếu được tháo gỡ đúng cách, kiểm toán năng lượng hoàn toàn có thể trở thành công cụ hiệu quả, góp phần thực chất vào mục tiêu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nhiều doanh nghiệp cho biết thông qua kiểm toán năng lượng đã nắm rõ được hiện trạng sử dụng năng lượng, đánh giá hệ thống quản lý và tiêu thụ năng lượng xác định những khu vực sử dụng có tiềm năng tiết kiệm năng lượng, từ đó xây dựng kế hoạch tiết kiệm năng lượng tổng thể cho doanh nghiệp và dự toán chi phí năng lượng cho tương lai.

Gần đây, Công ty Cổ phần Phân lân nung chảy Văn Điển đã thực hiện kiểm toán năng lượng. Các chuyên kiểm toán năng lượng đã giúp Công ty tìm ra được các giải pháp tối ưu nhất để tiếp tục triển khai tiết kiệm năng lượng.

Ông Phạm Quang Trung - Phó Tổng giám đốc phụ trách kỹ thuật sản xuất Công ty Cổ phần Phân lân nung chảy Văn Điển cho biết: Từ khi có Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả công ty đã thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ 3 năm một lần, qua các lần kiểm toán năng lượng, Công ty phối hợp rà soát và xác định ưu tiên những khu vực, vị trí có tiềm năng tiết kiệm năng lượng lớn, hiệu quả để lập kế hoạch thực hiện.

Năm 2024, Công ty đã thực hiện kiểm toán năng lượng do Bộ Công Thương phối hợp với cơ quan năng lượng Hàn Quốc tổ chức thực hiện. Tại đây, các chuyên gia kiểm toán năng lượng đã tư vấn và đề xuất cho đơn vị nhiều giải pháp kỹ thuật nhằm giảm thiểu mức tiêu hao năng lượng như: Lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời, Lắp biến tần cho quạt thổi, quạt hút lò sấy; Cải tạo, bọc bảo ôn đường ống dẫn khí; Thu hồi nhiệt; Tự động hóa quá trình sản xuất; Xây dựng hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001…

Theo tính toán, nếu áp dụng các giải pháp nêu trên, Công ty Cổ phần Phân lân nung chảy Văn Điển có thể tiết kiệm một lượng điện khoảng 141.754 kWh/năm, 352,66 tấn than/năm, tương đương tiết kiệm khoảng 2,06 tỷ đồng/năm.

Một điển hình khác trong việc tham gia kiểm toán năng lượng là Công ty TNHH NatSteelVina (thương hiệu Thép Việt - Sing). Doanh nghiệp này hàng năm tiêu thụ một lượng điện năng lớn. Do đó, để tăng cường tiết kiệm năng lượng, doanh nghiệp đã thực hiện kiểm toán năng lượng và thành lập đội kiểm tra, giám sát vận hành máy móc, thiết bị để rà soát, kiểm tra, sửa chữa và đề xuất thay thế rang thiết bị.

Bên cạnh kiểm toán năng lượng định ký, đến nay, NatSteelVina đã thay hệ thống chiếu sáng bằng đèn dợi đốt và bóng cao áp halozen bằng bóng đèn Led tiết kiệm điện; Lắp biến tần tự động điều khiển áp lực gió lò nung; Lắp hệ thống bù tự động cho các tủ phân phối hạ thế; Lắp đặt hệ thống sục khí cho các tháp lọc, làm tăng hiệu quả lọc và giảm tiêu thụ điện cho bơm lọc; Áp dụng hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 5000: 2018…

Có thể thấy, thông qua việc nhận diện các điểm lãng phí và đề xuất giải pháp cải tiến phù hợp, kiểm toán năng lượng góp phần giảm chi phí vận hành, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ môi trường. Trong bối cảnh nguồn năng lượng ngày càng khan hiếm và áp lực biến đổi khí hậu gia tăng, việc đẩy mạnh triển khai kiểm toán năng lượng chính là bước đi cần thiết để hướng tới phát triển bền vững và một tương lai xanh hơn.